Hoe herken je ongewenst gedrag?

Ongewenste gedrag herkennen, hoe doe je dat? Het lijkt een simpele vraag. Maar in de praktijk is het herkennen van ongewenst gedrag veel lastiger dan je zou denken. Pesten, intimidatie, seksuele intimidatie en discriminatie nemen verschillende vormen aan – sommige openlijk, maar veel vaker is dit gedrag verstopt in subtiele opmerkingen, halve grapjes. De eerste stap naar het stoppen van dit soort gedrag is weten waar je op moet letten.

Ongewenst gedrag verstopt zich graag

Het lastige is dat ongewenst gedrag zich graag ‘verborgen’ houdt. Het direct herkennen van ongewenst gedrag is dus geen een-tweetje. Het wordt weggemoffeld, verpakt in vage bewoordingen en gebracht als grapje. Een quasi onschuldige opmerking over iemands uiterlijk. Een ‘grapje’ over iemands afkomst of geslacht. Je vraagt je erbij af: ben ik nou gek of is dit echt een rare opmerking? Heb ik dat nou goed gehoord? Of je vraagt jezelf af of je nou aan het overdrijven bent. Een grapje moet kunnen toch? Maar een grapje dat een ander kwetst of naar beneden haalt, kan níet.

Wat is precies ongewenst gedrag?

Ongewenst gedrag is elke vorm van gedrag dat door de ontvanger als grensoverschrijdend, bedreigend of onveilig wordt ervaren, als pesten, intimidatie, discriminatie, agressie of seksuele intimidatie. Het gaat daarbij niet om normale werkprestatie-gesprekken of verschillende meningen. Het gaat om gedrag dat onveiligheid creëert, dat over de grenzen van de ontvanger heen gaat. Kritiek op je functioneren kan heel ongemakkelijk zijn. Een meningsverschil over de inhoud, kan best lastig zijn. Maar dat is niet hetzelfde als onveilig. Kritiek is niet onveilig, maar wel ongemakkelijk.

Het gaat niet om de intentie

Grapjes over geslacht, seksuele oriëntatie, afkomst, of wat dan ook, zijn niet altijd kwetsend bedoeld. Soms is het onhandigheid, oprechte maar klunzige nieuwsgierigheid, onvermogen. Of juist een poging om contact en verbinding te maken. Maar wat de intentie ook is, dat is niet zo belangrijk. Het gaat om het effect ervan. Dit soort grapjes of opmerkingen kunnen een gevoel van onveiligheid, stress, schaamte of angst veroorzaken. En bij herhaling, of als het gedrag niet gecorrigeerd wordt door de groep, kan dit effect zelfs nog vergroot worden. Natuurlijk is er ook nog een aspect van persoonlijke voorkeur. Wat de een grappig vindt, vindt de ander grensoverschrijdend. Kortom, het is allemaal niet zo zwart wit…

Luister naar je gevoel

Het grijze gebied is best groot als het gaat om ongewenst gedrag. Hoe herken je het dan wel? Hoe bepaal je of iets grensoverschrijdend is of niet? Het allerbelangrijkst daarbij is: luister naar je gevoel. Veel mensen hebben wel het gevoel dat er ‘iets raars is gezegd’ maar negeren hun ongemak omdat ze niet willen overdrijven, omdat ze de ander niet willen beledigen. Of denken dat het ‘allemaal niet zo erg is’. Maar je lichaam en intuïtie weten het al voordat je brein het begrijpt. Als iets voelt als grensoverschrijdend, oneerlijk of onveilig, dan is het dat waarschijnlijk ook.

Ongewenst gedrag herkennen, wat zijn de signalen?  

Zoals gezegd is het niet heel makkelijk om ongewenst gedrag te herkennen. Wat zijn de signalen?

• Je voelt je ongemakkelijk, angstig of gespannen in aanwezigheid van een bepaald persoonJe vraagt jezelf af: “Was dat nou een rare opmerking … of ben ik gek?”
• Je denkt na over wat je had moeten zeggen of doen bij iets wat ongemakkelijk voelde
• Je voelt je schuldig of schaamt je over iets wat iemand tegen je heeft gezegd over je uiterlijk bijvoorbeeld, terwijl je niets verkeerd deed
• Je gaat jezelf aanpassen – jezelf kleiner maken, minder spreken – om ander gedrag te vermijden
• Je hebt het er liever niet over met anderen, omdat het ‘raar voelt’

Dit zijn tekenen dat iets je grens heeft geraakt. En dat is genoeg.

De grenzen zijn vaak onduidelijk

Een groot probleem is dat de grenzen tussen ‘normaal’ en ‘ongewenst’ niet altijd duidelijk zijn getrokken. Waar eindigt een grapje en begint belediging? Hoeveel keer mag iemand iets zeggen voordat het pesten wordt? Is een compliment altijd welkom, of kan het seksuele intimidatie zijn? Een gedragscode is belangrijk, maar niet alles is daarin uitgespeld. Deze grijze gebieden zijn precies waar ongewenst gedrag floreert. Daarom is dit belangrijk als je ongewenst of grensoverschrijdend gedrag wil herkennen: luister naar je gevoel en zeg er wat van, ook bij twijfel.

Dus:

• Je hoeft het gedrag niet ‘erg genoeg’ te vinden. Als jij er last van hebt, telt dat.
• Je hoeft niet te bewijzen dat het ‘opzet’ was. Effect telt zwaarder dan intentie.
• Je bent niet ’te gevoelig’. Iedereen heeft andere grenzen – dat is oké.
• Je hoeft niet eerst te proberen het zelf op te lossen voordat je hulp zoekt. Advies en steun vragen, bijvoorbeeld van een collega of een vertrouwenspersoon, is altijd een goed idee

Ongewenst gedrag herkennen is de eerste stap

Ongewenst gedrag herkennen is de eerste stap naar verandering. Wil je meer weten over wat je kan doen? Lees het artikel: Wat te doen bij ongewenst gedrag. Of wil je in gesprek over het effect van ongewenst gedrag en hoe je dat kunt aanpakken? Neem dan even contact op met Fennande. Of ben je op zoek naar een vertrouwenspersoon? Kijk dan eens hier. Meer over Fennande’s achtergrond?